Η Ευρώπη προειδοποιεί για οικονομική ασφυξία των καταφυγίων την ώρα που οι εθελοντές καλύπτουν διαρκώς τα κενά της διαχείρισης, ενώ η ουσιαστική λύση βρίσκεται στην πρόληψη και όχι στη δημιουργία περισσότερων χώρων εγκλεισμού.
Στην Ελλάδα, ο λογαριασμός της εγκατάλειψης καταλήγει συχνά στα χέρια εκείνων που δεν εγκατέλειψαν κανένα ζώο. Στον εθελοντή που πληρώνει τον κτηνίατρο, στο σωματείο που αναζητεί τροφές με αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, στον δήμο που καλείται να εξασφαλίσει περίθαλψη και προσωρινή φιλοξενία. Κι ενώ οι ανάγκες δεν σταματούν, η Ευρώπη θέτει νέους κανόνες για τα καταφύγια, χωρίς να εξασφαλίζει αντίστοιχους πόρους. Ποιος θα καλύψει τη διαφορά;
Με κείμενο θέσεων που δημοσιοποίησε στις 15 Οκτωβρίου, η Eurogroup for Animals προειδοποιεί για τον κίνδυνο οικονομικής ασφυξίας. Ο νέος Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1818 θέτει κοινές ελάχιστες προδιαγραφές για την ευζωία και την ιχνηλασιμότητα σκύλων και γατών. Στα καταφύγια προβλέπονται, με επιμέρους διαφοροποιήσεις, απαιτήσεις για τη φροντίδα, τη στέγαση, την κτηνιατρική εποπτεία, την επάρκεια του προσωπικού και την τήρηση αρχείων. Οι βασικές διατάξεις θα εφαρμόζονται από τις 31 Αυγούστου 2028. Η προστασία αναβαθμίζεται, αλλά η χρηματοδότηση δεν κατοχυρώνεται. Η προειδοποίηση της Eurogroup for Animals δεν αποτελεί επίσημη ευρωπαϊκή εκτίμηση ότι επίκειται κύμα λουκέτων. Περιγράφει, όμως, έναν υπαρκτό θεσμικό κίνδυνο: απαιτήσεις με δεσμευτική ισχύ, χωρίς ανάλογη δέσμευση για τους πόρους εφαρμογής τους.
Η ευρωπαϊκή οργάνωση δεν ζητά εκπτώσεις στην ευζωία. Ζητά ειδικά ταμεία, σταθερή δημόσια χρηματοδότηση, φορολογικά κίνητρα και εισφορές από την εμπορική εκτροφή και πώληση ζώων. Προτείνει, μάλιστα, συμβάσεις που θα καλύπτουν όχι μόνο πόσα ζώα φιλοξενούνται, αλλά και το κόστος ετοιμότητας για επείγοντα περιστατικά. Το παράδοξο αποτυπώνεται στον ίδιο τον κανονισμό: στην αιτιολογική σκέψη 84, τα κράτη «ενθαρρύνονται» να στηρίξουν οικονομικά τα καταφύγια. Δεν υποχρεώνονται.
Η… πραγματικότητα
Στην Ελλάδα η προειδοποίηση συναντά μια γνώριμη πραγματικότητα. Δίπλα στις δημοτικές εγκαταστάσεις υπάρχουν καταφύγια και δομές που στηρίζονται σε φιλοζωικά σωματεία, δωρεές και ατελείωτες ώρες εθελοντικής εργασίας. Οι άνθρωποι αυτοί αναλαμβάνουν συχνά διασώσεις, νοσήλια, στειρώσεις και αναδοχές, καλύπτοντας κενά της οργανωμένης διαχείρισης. Πώς θα ανταποκριθούν στις πρόσθετες απαιτήσεις οργανώσεις που ήδη αγωνίζονται να καλύψουν τις καθημερινές ανάγκες; Το ζήτημα δεν είναι να επιτραπούν υποβαθμισμένες συνθήκες· είναι να καταστεί εφικτή η συμμόρφωση. Μια σοβαρή νοσηλεία, ένα επείγον χειρουργείο ή μια ολόκληρη γέννα μπορεί να ανατρέψουν τον προϋπολογισμό μιας μικρής οργάνωσης. Η απαίτηση για καλύτερη φροντίδα πρέπει να συνοδεύεται από σχέδιο που να εξασφαλίζει αυτή τη φροντίδα.
Η δημοτική… ταμπέλα
Ούτε όμως η δημοτική ταμπέλα εγγυάται ευζωία. Στην έκθεση ελέγχου 3/2023, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, υπερπληθυσμό, ανεπαρκείς συνθήκες σε ελεγχθείσες δομές και περιορισμένη συνεργασία δήμων με φιλοζωικές οργανώσεις. Σε μία περίπτωση, χώρος δυναμικότητας 17 ζώων φιλοξενούσε 61. Τα ευρήματα αφορούν έλεγχο της περιόδου 2018-2022, όχι απογραφή όλων των σημερινών καταφυγίων. Αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι οι ελληνικές αδυναμίες προϋπήρχαν των νέων ευρωπαϊκών κανόνων.
Η χώρα διαθέτει και νομοθεσία και κάποια χρηματοδότηση. Η αρμοδιότητα για τη διαχείριση των αδέσποτων δόθηκε ήδη από το 2003 στους δήμους και με τον νόμο 4830/2021 είναι αρμόδιοι για την κατάρτιση επιχειρησιακών προγραμμάτων. Για το 2026 το υπουργείο Εσωτερικών κατένειμε 15 εκατομμύρια ευρώ από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους σε δράσεις διαχείρισης.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε πού καταλήγουν τα χρήματα, πόσες στειρώσεις και θεραπείες χρηματοδοτούνται, ποιες δομές πληρούν τις προδιαγραφές, πόσα ζώα υιοθετούνται. Χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα, ο δημόσιος απολογισμός κινδυνεύει να εξαντλείται σε ποσά και εξαγγελίες.
Επένδυση η πρόληψη
Το κρισιμότερο ερώτημα βρίσκεται έξω από τα κάγκελα. Πόσα νέα ζώα καταλήγουν κάθε χρόνο σε ανάγκη φιλοξενίας επειδή δεν προλαμβάνονται οι ανεξέλεγκτες γεννήσεις και η εγκατάλειψη; Ενα καταφύγιο είναι απαραίτητο για την προσωρινή προστασία, όχι μηχανισμός που εξαφανίζει τις αιτίες του προβλήματος. Οσο δημιουργούνται διαρκώς νέα αδέσποτα, ακόμη και οι καλύτερες εγκαταστάσεις θα γεμίζουν. Γι’ αυτό η πραγματική επένδυση είναι η πρόληψη: συστηματική σήμανση και καταγραφή, στοχευμένες στειρώσεις, έλεγχοι, υπεύθυνη κηδεμονία, αναδοχές και υιοθεσίες.
Η Ευρώπη ορθώς ζητά υψηλότερες προδιαγραφές. Η Ελλάδα, όμως, οφείλει να πάψει να μεταθέτει τον λογαριασμό της δικής της ανεπάρκειας στους εθελοντές και στα ίδια τα ζώα. Επιτυχία δεν είναι να ανοίγουμε αδιάκοπα νέες θέσεις εγκλεισμού. Είναι να μειώνουμε, χρόνο με τον χρόνο, τα ζώα που χρειάζονται μια θέση πίσω από τα κάγκελα.
Γιατί κανένα καταφύγιο ποτέ δεν θα χωρέσει όλα τα αδέσποτα.
Η Ευρώπη προειδοποιεί μεν για οικονομική ασφυξία των καταφυγίων αλλά πετάει την μπάλα στην εξέδρα – Στην Ελλάδα, οι εθελοντές καλύπτουν διαρκώς τα κενά της διαχείρισης
Leave a Reply