Καθώς πίναμε καφέ, μια Ισραηλινή γνωστή μου ξέσπασε σε κλάματα. «Είμαι 42 ετών», μου είπε, «και έχω περάσει ολόκληρη την ενήλικη ζωή μου όμηρος του Μπίμπι».
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν ήταν πρωθυπουργός του Ισραήλ όλα αυτά τα χρόνια. Ωστόσο, ακόμη και όταν βρισκόταν εκτός εξουσίας, η ισραηλινή πολιτική σπάνια κατάφερνε να ξεφύγει από το βαρυτικό του πεδίο. Είτε υπέρ του είτε εναντίον του η δημόσια ζωή εξακολουθούσε να διαμορφώνεται γύρω από την παρουσία του.
Οι Ούγγροι γνωρίζουν καλά αυτό το συναίσθημα. Επί 16 χρόνια, ο Βίκτορ Όρμπαν δεν ήταν απλώς ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, αλλά ο άξονας γύρω από τον οποίο οργανωνόταν ολόκληρη η πολιτική ζωή της χώρας. Στις 12 Απριλίου, αυτή η εποχή έφτασε στο τέλος της. Το κόμμα Tisza του Πέτερ Μάγιαρ, που αναδείχθηκε με ορμή στο πολιτικό προσκήνιο, νίκησε το Fidesz έπειτα από 16 χρόνια αδιάλειπτης παραμονής του στην εξουσία. Σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα, το Tisza εξασφάλισε 141 από τις 199 έδρες του Κοινοβουλίου, κατακτώντας πλειοψηφία δύο τρίτων.
Είναι δελεαστικό να αφηγηθεί κανείς μια απλή ιστορία απελευθέρωσης: ο κυρίαρχος ηγέτης έπεσε, τα μάγια λύθηκαν, η δημοκρατία επέστρεψε. Oμως τα πολιτικά συστήματα αφήνουν πίσω τους βαθιά ριζωμένες συνήθειες.
Αυτό είναι και το δίλημμα του Μαγιάρ. Τα αντιπολιτευτικά κινήματα που έρχονται αντιμέτωπα με συστήματα οργανωμένα γύρω από ένα και μόνο πρόσωπο συχνά καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι χρειάζονται και τα ίδια έναν πρωταγωνιστή ικανό να μετατρέψει τη διάχυτη δυσαρέσκεια σε πολιτική δύναμη. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά που βοηθούν ένα κίνημα αμφισβήτησης να κερδίσει δεν είναι κατ’ ανάγκην εκείνα που απαιτούνται στη συνέχεια για την οικοδόμηση μιας πλουραλιστικής τάξης πραγμάτων. Οι προεκλογικές εκστρατείες επιβραβεύουν τη συγκέντρωση της εξουσίας, ενώ η δημοκρατία στηρίζεται στον καταμερισμό της.
Eνας διεκδικητής της εξουσίας ίσως χρειαστεί να γίνει αναντικατάστατος για να νικήσει. Για να κυβερνήσει, όμως, δημοκρατικά οφείλει κάποια στιγμή να αποδείξει ότι δεν είναι.
Για τους ανθρώπους της δικής μου γενιάς, η άνοδος του Ορμπαν αποτέλεσε τομή, επειδή θυμόμαστε και άλλες κυβερνήσεις, άλλες δυνατότητες. Πολλοί από τους φοιτητές μου, που σήμερα διανύουν την τρίτη δεκαετία της ζωής τους, δεν έχουν τέτοιες αναμνήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, η εξουσία μπορεί να αρχίσει να μοιάζει μακρινή και ακλόνητη, η συμμετοχή στα κοινά ευγενής αλλά μάταιη και οι θεσμοί υποταγμένοι στην εξουσία ή άνευ σημασίας. Η πολιτική μετατρέπεται σε κάτι που σου επιβάλλεται, αντί για κάτι στο οποίο συμμετέχεις ο ίδιος.
Οι υποστηρικτές και οι αντίπαλοι του Ορμπαν βίωσαν το σύστημά του με διαφορετικό τρόπο, αλλά και οι δύο πλευρές έμαθαν να προσανατολίζονται γύρω από το ίδιο κέντρο βάρους.
Σε αυτό το σημείο, η εμπειρία της Ουγγαρίας με επιστρέφει στη συζήτησή μου για το Ισραήλ. Οι Ισραηλινοί πρόκειται να προσέλθουν στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου, σε εκλογές στις οποίες ο Νετανιάχου καταλαμβάνει και πάλι μεγάλο μέρος του πολιτικού τοπίου. Οποια κι αν είναι η απόφαση των ψηφοφόρων, η ουγγρική εμπειρία θέτει ένα ερώτημα: μπορεί η πολιτική ζωή να αναδιοργανωθεί γύρω από θεσμούς και ανταγωνιστικά συμφέροντα, αντί να περιστρέφεται γύρω από την παρουσία ή την απουσία ενός και μόνο ανθρώπου;
Τα δάκρυα της φίλης μου ήταν για τον χρόνο που ένιωθε πως της είχε στερηθεί. Η νεότερη γενιά της Ουγγαρίας, απαλλαγμένη πλέον από τον Ορμπαν, δεν μπορεί να θρηνήσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, καθώς πολλοί από αυτούς τους νέους δεν έχουν αναμνήσεις από μια διαφορετική ενήλικη πολιτική ζωή, με την οποία θα μπορούσαν να συγκρίνουν όσα έχασαν. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν τώρα δεν είναι να ανακτήσουν μια παλιά κανονικότητα, αλλά να δημιουργήσουν κάτι που δεν έχουν βιώσει ποτέ: μια δημόσια ζωή στην οποία η πολιτική θα ανήκει στους πολίτες χωρίς να τους απορροφά ολοκληρωτικά και στην οποία κανένας ηγέτης δεν θα γίνεται τόσο αναντικατάστατος ώστε μια ολόκληρη χώρα να πρέπει να οργανώνει τη ζωή της γύρω από αυτόν.
Ο Tibor Dessewffy είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) και διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Ψηφιακής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd της Βουδαπέστης
Καθώς πίναμε καφέ, μια Ισραηλινή γνωστή μου ξέσπασε σε κλάματα. «Είμαι 42 ετών», μου είπε, «και έχω περάσει ολόκληρη την ενήλικη ζωή μου όμηρος του Μπίμπι». Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν ήταν πρωθυπουργός του Ισραήλ όλα αυτά τα χρόνια. Ωστόσο, ακόμη και όταν βρισκόταν εκτός εξουσίας, η ισραηλινή πολιτική σπάνια κατάφερνε να ξεφύγει από το βαρυτικό
Leave a Reply