Η επιστήμη δικαίωσε τον «Μόμπι Ντικ» 200 χρόνια μετά: Το φονικό όργανο των φυσητήρων που μπορεί να κομματιάζει πλοία

Το πρωί της 20ής Νοεμβρίου 1820, ο 15χρονος Τόμας Νίκερσον είδε έναν τεράστιο φυσητήρα να επιτίθεται με λύσσα στο πλοίο Essex πάνω στο οποίο βρισκόταν.

Λίγα λεπτά αργότερα, το κητώδες  χτύπησε το σκάφος με τόση δύναμη που διέλυσε την πλώρη, οδηγώντας το σιγά σιγά στον πυθμένα του ωκεανού.

Το περιστατικό αυτό έμελλε να γίνει γνωστό από τις μαρτυρίες των επιζώντων και να εμπνεύσει τον Χέρμαν Μέλβιλ να γράψει το αριστούργημά του, Moby Dick.

Σήμερα, σχεδόν δύο αιώνες μετά, η επιστήμη έρχεται να επιβεβαιώσει μια θεωρία που είχε διατυπώσει τότε ο Όουεν Τσέις, ο υποπλοίαρχος του Essex: ο φυσητήρας διαθέτει ένα μοναδικό «όπλο» μέσα στο τεράστιο κεφάλι του, ικανό να βουλιάξει πλοία πολλαπλάσιου μεγέθους.

Το μυστηριώδες κρανιακό όργανο

Οι φυσητήρες διαθέτουν το μεγαλύτερο εγκέφαλο από όλα τα ζώα στον πλανήτη, με το κεφάλι τους να καταλαμβάνει περίπου το ένα τρίτο του συνολικού τους μήκους.

Μέσα στο τεράστιο μέτωπό τους βρίσκεται ένα σπογγώδες, λιπαρό όργανο, γνωστό ως spermaceti (σπερματσέτο).

Τον 18ο και 19ο αιώνα, η ουσία αυτή ήταν ιδιαίτερα περιζήτητη από τους φαλαινοθήρες για υψηλής ποιότητας καύσιμα, κεριά και σαπούνια, γεγονός που οδήγησε στη θανάτωση περίπου 300.000 φαλαινών (κητωδών ουσιαστικά) παγκοσμίως.

Ωστόσο, η πραγματική λειτουργία αυτού του οργάνου παρέμενε επί δεκαετίες αινιγματική.

Ενώ οι σύγχρονοι βιολόγοι είχαν αγνοήσει αρχικά τις εκτιμήσεις του Τσέις, ο επίτιμος εξελικτικός βιολόγος Ντέιβ Κάριερ θεώρησε ότι η διαίσθηση του παλιού φαλαινοθήρα ήταν σωστή: το τεράστιο μέτωπο του φυσητήρα εξελίχθηκε ως ένας «πολιορκητικός κριός» για την επίλυση διαφορών μεταξύ τους, ακριβώς όπως συμβαίνει με τα κριάρια ή τους ιπποπόταμους.

Πρόσφατα, όπως αναφέρει το BBC, ο φυσιολόγος Άλεκ Μπάρσλεμ κατέγραψε σε βίντεο φυσητήρες να συγκρούονται κεφάλι με κεφάλι στις Βαλεαρίδες Νήσους και τις Αζόρες.

Παρά τη φαινομενική επικινδυνότητα της κίνησης αυτής για ένα τόσο ζωτικό σημείο του σώματος, μελέτες δείχνουν ότι το όργανο διαθέτει επαρκή απορροφητική ικανότητα ώστε να προστατεύει το ζώο από τραυματισμούς.

Ακατανίκητη ωμή δύναμη

Ο Μπάρσλεμ παρατήρησε νεαρούς αρσενικούς φυσητήρες να ορμούν με ταχύτητα εναντίον άλλων φυστητήρων με ταχύτητα και να επιφέρουν χτυπήματα τεράστιας ισχύος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, το χτύπημα έναν πλήρως αναπτυγμένο ενήλικο φυσητήρα ισοδυναμεί με το να πέσει πάνω σε άνθρωπο λεωφορείο που τρέχει με 65 χλμ./ώρα.

Παρότι οι επιθέσεις σε πλοία υπήρξαν σπάνιες στην ιστορία —με διασημότερα παραδείγματα το Essex το 1820, το Ann Alexander το 1851 και το Kathleen το 1902— οι φυσητήρες επιτίθονταν συχνά στις μικρότερες βάρκες των φαλαινοθήρων.

Περισσότερες από μία χρήσεις

Το σπερματσέτο φαίνεται πως εξυπηρετεί κι άλλους σκοπούς πέρα από την άμυνα ή την επίθεση.

Οι φυσητήρες παράγουν ήχους οι οποίοι ταξιδεύουν μέσα από το όργανο, επιτρέποντας στα θηλυκά να αξιολογούν το μέγεθος του σπερματσέτου και να επιλέγουν το κατάλληλο αρσενικό για ζευγάρωμα.

Μερικά στοιχεία για την οικογένεια του Μόμπι Ντικ (από τις έρευνες του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών, ΠΕΛΑΓΟΣ)